Mapa de Camiños

2007-07-17T12:10:00.002+02:00

Mapa tomado de "El territorio y los caminos de Galicia" de Carlos Nárdiz Ortiz

Pulsar no mapa para ampliar

Como se ve claramente neste mapa, Val do Dubra queda rodeado de importantes e antergas vías de comunicación.

Hoxe díse que para o progreso dunha zona é moi importante que teña bóas comunicacións. Pero esto tamén era importante antigamente.

No noso caso, quen nos xogou(e estáse a repetir a historia) un papel importante foi a Ponte de Portomouro(=paso dos antergos).

Esta ponte derrubóuse no ano 1606 e foron feitas outras(Ponte Albar e Pontemaceira) sacándolle así tránsito a Terras de Dubriam ca conseguinte desvantaxe que nos reportou.

Hoxe hai moitos estudiosos da Vía XX per loca marítima de Antonino que fan coincidir a Portomouro(Entrepontes) coa mansión "Ad duos pontes" e de ahí derivaría pola marxe este do río Dubra.
É en 1564 cando comeza o deterioro da ponte de Portomouro.
A súa influencia e repercusións son moi grandes, así os veciños de Xallas e Dubra reclaman:

“ Conviene que para se redificar la dicha puente es muy nescesario hacer repartimiento del dinero que para ello ser menester entre los vecinos concejos de las provincias que resçiben aprovechamiento de la dicha puente, que son la ciudad de Santiago, y toda su provincia, donde entran los concejos de la dicha tierra del Xallas y también los puertos y tierras de Soneira e Bergantiños, y toda la dicha provincia de Santiago y la ciudad de Orense, e Tui e sus provincias, e ansí mesmo es nescesario también que el rei nuestro señor de licencia para hacer dicho repartimiento, e que la dicha puente se haga e redifique fuerte e perpetua como antes estaba”.
“esta puente es muy nescesaria por estar en buen sitio, e cómodo y en un camino real y paso por donde van y vienen de los puertos de Laxe, Muxía, Camariñas, Corme, Malpica, bestias mulares e en especial ganados e pescado para las ferias de la Bañeza y Medina del Campo e de Ríoseco e de Astorga y Benavente”

1592- Los vecinos del Xallas y de Dubra con las provincias de este reino sobre el edificio y reparo de la puente Portomouro (A.R.G, R.A, e A.T, serie “Veciños”, UI 26363/ 46: fols. 8v e 14r)
:...para se hacer e redificar la dicha puente es muy nescesario se haga repartimiento del dinero, que para ello sea menester, entre los concejos de las provincias que recaben aprovechamiento de la dicha puente, que son la çibdad de Santiago y toda su provincia, donde están los concejos de la dicha tierra del Xallas, Soneira, y Bergantiños y toda la dicha provincia de Santiago, y la çibdad de Ourense e Tui...esta puente es mui nesçesaria por estar en buen sitio, e cómodo, y paso por donde van y vienen de los puertos de Laxe, Muxía Camariñas, Corme, Malpica e Corcubión...para los puertos de Castilla, en especial pescado e bestias mulares para las ferias de la Bañeza, Medina del Campo e de Río Seco, Benavente e Astorga. (CASADO/FRANCO, 1997: 277).

A microtoponimia é moi significativa e propia de vías moi antergas:
POL.69: Camiño de Sobreponte a Portomouro. Entrepontes, Portomouro, Pontes, Sesta, Cebei.

POL: 44: San pedro de vilariño, Francés, o cubo, peche da laxe

POL 41, anos 50

N. camiño a rebordelos
E. camiño de buxám a a portomouro
S. camiño de canizo a vilariño
O. Camiño de canizo a rebordelos

Reboredo, vilariño, padrón, camiño do muiño, regueiro, sidrón, costa, porto uper miño, portomiojo, revolta, revolta das pedras, agra de padrón, vieiro, oitavares, oitoras, oitobans, bremoso, vieiro, padrón, porto, potamio, pandeiro, san Luís, padreira, cruz, san Lois.

POL. 40: Padrón, quintans, mantelo, salgueiro, raposa, cruíña.

POL. 38: Buxán, A revolta, barreiros do porto, campo das breas, chousa da torre, noval.
Observamos a través da análise da microtoponimia, que nada máis cruzar o río Tambre, e contrariamente ó que sucede actualmente, o camiño antigo non seguía o curso do río Dubra ata o alto de Anxeríz, senon que máis ben, ascendía polo beizo oriental do val, ata se situar aproximadamente á altura das fontes dos regos que nutren o río Dubra.
A primeira parroquia pola que pasa é San Cristobo de Portomouro, nome que nos fala dun santo protector dos camiñantes. En Portomouro encontramos tamén un hábitat castrexo. A Continuación o camiño segue cara San Pedro de Vilariño e Santiago de Buxán.
Un documento do século XII proporciónanos máis información acerca da existencia dunha vía pública, así como dunha pública vereda en Santiago de Buxán. Que di:

1134. Límites de Santiago de Buxán: unius lapis fixus in illa mamula deinde super montem...dividit Sanctum Petri de Avenza de Busián (Buxán) in illa pública vía. Item alium lapis fixus est super Fontanum Siccum similiter in illa pública vereda quod extremat...Item alium lapidem defigi mandavimus in medio itínere quod separat inter Buxiani et Nevarium (Niveiro). (AHN, S. Martín P. 512/ 12). En (FERREIRA: 1988,135).

A través da documentación medieval corroboramos a existencia dun camiño público importante por estas paraxes. Pero a toponimia continúa:

POL. 32: O tremo, pontellas, pedras.

POL. 25: 2000. Agro da pontella, agro da sua costa, porto do medio, quenllo.

Anos 50. Carral, pedrouziños dos cantosa, coruña, dos cantos,

POL. 24: Topon, 2000: Niveiro, agro dos castelos, castelos do pino gordo, calzada de tilleira, camiño de castelos.

Anos 50: Nariño, niveiro, pausado, bimieiro, vella, louseira, sua franco, muros, pedramúa, pedrosa, portoquinde, sobrecarreira, carreiro, cobelo, porto, quinta, viernes, patiño, castelos, cagallosa, cruces.

POL. 23: Niveiro, Camiño Real a Silva Redonda, Camiño Real a los Pasos, Niveiro, Fonte foxo, A los pasos, Costa da tilleira, Porto do medio, Loguedos, Farraca, Padelo, A Escoriguera. Revolta, Pista de castelo, Costa da Tilleira, Camiño.

POL. 21 b: Rocha, nariño, agro da rosa, niveiro, coto do castro, petite, tallo do mato, sua rúa, mailarios, revolta, camiño, pedreiriño, pasos.
Anos 50 exclus.
POL. 21ª
E. camiño de Nariño a Erviñou.
S. regueiro dos pasos.
O. rego de erbiñou

Neste punto chegamos a San Cristobo de Erbiñou. Novamente encontramos unha advocación a un santo camiñeiro para nomear a unha parroquia. O camiño neste tramo é denominado Camiño Real, Rúa ou Camiño.

Polígono nº 22
2000. Pedra da fame, revoltiña, pedra gallada,

anos 50.

San cristóbo, Niveiro, pedra gallada, portavilar, portovías, espiño coxo, portomijo, chan, barreiros, pedra gallada, telleira, castelo, pedrouzos, cotón, fiaitosa, agua levada a los pasos, revolta.

O. monte da revolta e polígono n. 21. (anos 50. O. camiño de san antonio a silva redonda y monte revolta)

POL. 20: 2001. bellota, campo cruz vella, cruz vella do porto, pouso, pedra Blanca, xunto por cruz vella. anos 50. Gallo de Uceira, cotón mesedoiro, devesa, cova espiño, cruz vella, portovello, pazos dos pasos.

POL. 18: Chousa do porto, pedra das quintas, pedras brancas, pedravante, trión cativo.

E chegamos a Abelenda onde remata o noso traballo. É ahí onde a toponimia acada máis relevancia o se facer referencia directa ó camiño que conecta directamente a área máis septentrional de Val do Dubra coa Maía, de onde partimos:

POL.19: Revolta, Camiño de Amaía, Camiño de revolta, Camiño Real, Campán de revolta, Carril de revolta, Chousa de camiño, Porto cravo, Revolta, Sua revolta, Ante a brea, Revolta do Nó, Porto cravo.

Existe documentación medieval do primeiro tercio do século XII para este mesmo lugar bastante expresiva, que non deixa lugar a dúbidas do alcance e repercusión do vieiro en cuestión:

1122. Delimitación do Coto de San Ciprián de Colis, actual Vilabade: super Avellaneda (Abelenda), et per víam públicam de Bergantinis usque transversam de Rovordelio,...et per ipsam veredam que venit de Sancto Iacobo et ferit in illam viam antiquam que vadit per totas terras. Archivo Reino de Galicia, en Col. Dipl. Galicia Histórica. (FERREIRA, 1988: 134)

Leer más: http://www.celtiberia.net/articulo.asp?id=2551&cadena=Dubra#ixzz1eA9ahj4c

A outra ponte, a ponte pequena, sobre o río Dubra. Esta ponte serviría de acceso as minas de Xallas e pola que outros estudiosos sitúan a vía XX per loca marítima: polo lado oeste do río Dubra.
A microtoponimia tamén é moi significativa:

Portomedal, Cotón da Carga, Breda, Verea, etc.

Eu penso que estos camiños son moi antigos, mesmo poderían ser pre-romanos.

Véxase tamén a distribución en cada marxe dos castros en http://maps.google.es/maps/ms?ie=UTF8&hl=es&msa=0&msid=110951164832519785436.000001136c7b75c3a45b9&ll=43.024228,-8.657913&spn=0.185231,0.462799&amp;amp;t=h&z=11&om=1

das mámoas de Val do Dubra en http://maps.google.es/maps/ms?ie=UTF8&hl=es&msa=0&msid=110951164832519785436.0004346aeaa3b7cd4ab47&ll=43.004541,-8.65817&spn=0.092645,0.2314&amp;amp;t=h&z=12&om=1

ou de ambos en http://maps.google.es/maps/ms?ie=UTF8&hl=es&msa=0&msid=110951164832519785436.0004346b9fbf61bfdf114&ll=43.026576,-8.653445&spn=0.185223,0.462799&amp;amp;t=h&z=11&om=1

Unha das razóns de que Dubra esté cercado de vías antigas é que se atopa na depresión meridiana Carballo-Tuy.

Logo está que a súa situación se atopa entre importantes enclaves e minas.

BIBLIOGRAFÍA:
-CELTIBERIA. NET
-Carlos Nárdiz Ortiz: El territorio y los caminos de Galicia
-Ferreira Priegue: (1988): Los caminos medievales de Galicia. Boletín Auriense, anexo nº 9.

Camiños antergos de Val do Dubra

Mapa de Camiños